Wetgeving
Wet op de orgaandonatie.
Iedere Nederlander van achttien jaar en ouder is/wordt door de overheid uitgenodigd kenbaar te maken of hij/zij na overlijden organen wil afstaan voor transplantatiedoeleinden. Dit is een voortvloeisel uit de in 1998 in werking getreden ‘Wet op de orgaandonatie’.
We hebben de keuze uit een aantal mogelijkheden:
-
ik wil mijn organen en weefsels voor transplantatie doeleinden afstaan
-
ik wil een of meer organen afstaan (aangeven welke)
-
ik wil slechts weefsel en/of botten afstaan
-
ik wil niets afstaan
-
ik laat de keuze aan mijn nabestaanden over
-
ik reageer niet op deze uitnodiging (als impliciete keuzemogelijkheid).
-
Uitgerekend deze laatste mogelijkheid, waarmee weinig rekening was gehouden, is door ongeveer 60% van de Nederlandse burgers gekozen. 40% heeft wel gereageerd en van deze groep heeft iets meer dan de helft zich op de een of andere manier als donor laten registreren.
De huidige ‘Wet op de orgaandonatie’ besteedt aandacht aan mensen met ernstig orgaanfalen, geeft mogelijkheden om hier op een onorthodoxe manier mee om te gaan, vrijwaart operatiechirurgen van dood door schuld en laat de burgers verder vrij in hun keuzemogelijkheden.
In lid 1 van artikel 14 lezen we:
“Indien het voornemen bestaat tot het verwijderen van een orgaan uit een beademd stoffelijk overschot, wordt de dood vastgesteld aan de hand van de volgens de laatste stand van de wetenschap geldende methoden en criteria voor het vaststellen van de hersendood door een ter zake kundige arts.”
Grondwet
Artikel 1
“Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.”
Artikel 6, lid 1
“Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet.”
Beide artikelen geven aan dat iedere Nederlandse burger dezelfde behandeling moet krijgen als het gaat om zaken van levensbeschouwelijke aard.
In de huidige wet op de orgaandonatie gebeurt dit ook, maar in nieuwe plannen wordt dit losgelaten:
- Het zich laten registreren als donor wordt als ethische norm verheven terwijl deze per definitie te maken heeft met iemands levensovertuiging, waar geen wilsbeschikking voor nodig is.
- Wie zich (nog) niet wenst te laten registreren vanuit welke levensovertuiging dan ook valt buiten de norm en moet zijn/haar wilsbeschikking kenbaar maken om te voorkomen dat met zijn lichaam iets gebeurt wat hij/zij niet wil.
Past een dergelijke wetgeving nog binnen de genoemde grondwetsartikelen? Past een dergelijke wetgeving nog binnen de definitie van democratie of gaan we de kant op van ethische pressie of zelfs ethische dictatuur? De overheid weet hoe het hoort? De overheid schrijft voor welke de juiste levensovertuiging is?
Artikel 10, lid 1
“Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam.”
Het is een grondrecht dat we zelf bepalen wat met ons lichaam gebeurt. Elke wet die daarvan afwijkt, is strijdig met dit artikel. De beperkingen die de overheid kan stellen mogen niet in de context van orgaandonatie worden toegepast want daar had nog nooit iemand van gehoord toen dit artikel tot stand kwam. Dit wetsartikel is in een heel andere geest en met heel andere bedoelingen tot stand gekomen. Zonder expliciete toestemming - een bewuste wilsbeschikking dus - organen bij iemand weghalen is in flagrante strijd met dit grondwetartikel.